Rzeczy, które mogą dać terapii lepszą strukturę, dostarczyć materiału do refleksji lub wesprzeć ciało. Wybierz jedną, która jest teraz ważna i możliwa.
Psychoterapia działa najlepiej, gdy towarzyszy jej regularne angażowanie się w proces zmiany. Kierunek pracy ustalasz wspólnie z osobą prowadzącą. Uzgadnianie celów, działania między sesjami i informacja zwrotna wiążą się z lepszymi wynikami terapii.1–3
Nie trzeba zmieniać wszystkiego naraz. Warto wybrać jeden obszar, omówić go podczas spotkania i sprawdzić jego wpływ w kontekście własnego zdrowia, celów oraz dostępnych zasobów.
Sen i rytm dnia
Sen wpływa na nastrój, energię, koncentrację i zdolność radzenia sobie z emocjami. Interwencje poprawiające sen przynosiły także poprawę w zakresie zdrowia psychicznego, między innymi objawów depresyjnych i lękowych.4
Pomocne może być przyjrzenie się regularności wstawania, światłu rano, aktywności w ciągu dnia i temu, co utrudnia wyciszenie. Jeśli problemy ze snem trwają długo, mocno utrudniają funkcjonowanie lub towarzyszą im nasilona senność, głośne chrapanie czy częste wybudzenia, warto porozmawiać z lekarzem zajmującym się snem.
Ruch dopasowany do możliwości
Aktywność fizyczna może wspierać zdrowie psychiczne i zmniejszać nasilenie objawów depresyjnych. Korzyści obserwowano przy różnych formach ruchu, między innymi spacerze, bieganiu, ćwiczeniach siłowych i jodze.5
Wybierz aktywność, która jest dostępna, bezpieczna i możliwa do powtarzania. Przy chorobie przewlekłej, bólu, ciąży, niepełnosprawności lub długiej przerwie warto dobrać ją z lekarzem albo fizjoterapeutą. Gdy ruch staje się formą samokrytyki, można uczynić go tematem terapii.
Jedzenie i potrzeby ciała
Regularne posiłki, wystarczająca ilość jedzenia i płynów oraz różnorodna dieta wspierają codzienne funkcjonowanie organizmu. Interwencje dotyczące sposobu odżywiania przynosiły przeciętnie niewielkie zmniejszenie objawów depresyjnych, choć wyniki badań były zróżnicowane.6
Nie istnieje jedna dieta dla każdej osoby korzystającej z psychoterapii. Duże zmiany apetytu lub masy ciała, restrykcje, napady objadania się, dolegliwości układu pokarmowego albo podejrzenie niedoborów warto omówić z lekarzem lub dietetykiem. Suplementację najlepiej dobierać na podstawie objawów, badań i wskazań zdrowotnych.
Relacje i dostępne wsparcie
Kontakt z bezpiecznymi ludźmi może ułatwiać radzenie sobie ze stresem i zmniejszać osamotnienie. Interwencje wzmacniające więzi społeczne mogą zwiększać częstotliwość kontaktów i poprawiać postrzeganą jakość relacji.7
Małym krokiem może być wiadomość do jednej osoby, zaplanowanie spotkania lub jasne powiedzenie, jakiego wsparcia potrzebujesz. Dbanie o relacje obejmuje też stawianie granic. W sytuacji przemocy, gróźb lub kontroli pierwszeństwo ma bezpieczeństwo i kontakt ze specjalistyczną pomocą, w tym z policją.
Praca pomiędzy sesjami
Zmiana może rozwijać się poprzez ćwiczenia, obserwacje i małe eksperymenty podejmowane w codziennym życiu. Terapie poznawcze i behawioralne zawierające uzgodnioną pracę pomiędzy sesjami osiągały lepsze wyniki.1
Dzięki temu psychoterapia przenosi się do życia. Jeśli wykonanie ćwiczenia napotyka przeszkody, warto potraktować je jako ważną informację i omówić podczas kolejnego spotkania.
Książka ACT dostępna po polsku
Jednym z materiałów do pracy własnej jest książka Stevena C. Hayesa i Spencera Smitha „W pułapce myśli. Jak skutecznie poradzić sobie z depresją, stresem i lękiem”. Badania wskazują, że praca z książką i ćwiczeniami może pomagać części osób.8–11
Nie musisz czytać od początku do końca. Możesz wybrać rozdział lub ćwiczenie związane z aktualnym celem terapii, sprawdzić je w życiu, a potem omówić, co było pomocne i co okazało się trudne.
Kiedy warto sprawdzić stan zdrowia
Przewlekłe zmęczenie, spadek koncentracji, zaburzenia snu, zmiany masy ciała, ból i zmiany apetytu mogą mieć także przyczyny somatyczne. Warto omówić je z lekarzem równolegle z kontynuowaniem psychoterapii.
Zakres diagnostyki powinien wynikać z objawów, wywiadu, leków i czynników ryzyka. Wytyczne NICE zalecają rozważenie badania czynności tarczycy u dorosłych z depresją lub niewyjaśnionym lękiem.12 Wytyczne Endocrine Society odradzają rutynowe oznaczanie witaminy D u wszystkich zdrowych dorosłych.13
Informacja zwrotna
Sprawdzaj postęp.
Brak oczekiwanej poprawy także dostarcza ważnej informacji. Powiedz osobie prowadzącej, jak odbierasz kierunek i sposób pracy.2–3
Czy w codziennym życiu zmienia się coś, co jest dla mnie ważne?
Czy wybrane działanie pomaga, pozostaje obojętne, czy zwiększa obciążenie?
Czy wiem, nad czym pracujemy, i rozumiem cel tej pracy?
Czy cel nadal jest dla mnie ważny?
Czy obecny sposób pracy podczas terapii mi odpowiada?
Co osoba prowadząca terapię powinna wiedzieć?
Umów wizytę
Omów swój pomysł podczas terapii.
Każde z tych działań ma sens tylko w kontekście Twojej sytuacji, celów, zdrowia i dostępnych zasobów.